Tot 4 november 2012 is in museum Uffizi in Florence de tentoonstelling 'Gouden gloed, de internationale Gotiek in Florence' te zien. Het moet een blingbling van jewelste zijn, waar je ogen heen en weer schieten over het schilderij om elk detail te vangen. De tentoonstelling is chronologisch opgesteld. Er zijn niet alleen schilderijen uit deze stralende periode in de Kunstgeschiedenis zien, maar ook andere kunstvoorwerken waaronder manuscripten, ivoortjes en beelden.

´Barbaarse´Gotiek
‘Mostruosa e barbara… la maniera trovata dai Gothi’. Monsterlijk en barbaars, zo schreef Giorgio Vasari (1511-1574) over de kunst van vóór de Renaissance. Vasari verwees hiermee vooral naar de architectuur die drie eeuwen lang in het noorden van Europa werd gebouwd. Hij was echter niet de eerste die de term 'Gothi' gebruikte om iets van vroeger tijd aan te duiden. In de 15de eeuw verwees men met het woord 'gotiek' naar het Middeleeuwse schrift, dat verschilde van het Romeinse schrift. Dit was een typografisch verschil, en bevatte geen waardeoordeel. De uitspraak van Vasari was niet zo waardevrij. Het was duidelijk bedoeld om een inferieure periode, ja zelfs als een barbaarse periode, aan te duiden.

'De Maagd en kind' van Simone Martini, circa 1325

'De Maagd en kind' van Simone Martini, circa 1325

Internationale Gotiek

Inmiddels omvat de term Gotiek niet uitsluitend de architectuur, maar ook de andere kunst(nijverheid) uit de periode tussen de 12de en 15de eeuw. De architectuur heeft zijn hoogtepunt met de bouw van de grote kathedralen in Frankrijk tussen 1150 en 1250. De Gotische schilderkunst daarentegen, ontwikkelt zich pas echt goed in de 14de eeuw, en krijgt in de late 19de wordt eeuw de benaming 'Internationale Gotiek'. Deze term heeft dan vooral betrekking op de paneel- en de miniatuurschilderkunst in Europa tussen ca. 1375 en 1425.

´Hoofse´ stijl
De Internationale Gotiek wordt enerzijds gezien als een ‘hoofse’ stijl met voorkeur voor grote luxe en verfijning. Anderzijds als een stijl met een neiging naar het pittoreske met een belangstelling voor de realiteit en aandachtige observatie van planten en dieren. Met name het tweede is typisch voor het werk van de groep Noord-Europese schilders die men de Vlaamse Primitieven noemt ('primitief' als in i primi – de eersten – die dit deze mate van detail introduceerden).

Detail van de 'Annunciatie Triptiek' van Simone Martini (1333)

Detail van de 'Annunciatie Triptiek' van Simone Martini (1333). Het werk is te zien in het Uffizi in Florence

Gotisch Siena

In Italië neigt men meer naar de hoofse stijl, met het gebruik van de bagliori dorati (glittergoud). Vooral in het 'Gotische' Siena vindt men dat terug in het werk van Simone Martini, die daarmee voortborduurt op het werk van de Duccio de Buoninsegna. De Sienese gebroeders Pietro en Ambrogio Lorenzetti passen ook goud toe, maar tonen bovendien een toenemende realiteit in hun werken. Schilders in Florence, daarentegen, hebben het moeilijker. In Florence is nl. de renaissance aan het ontluiken. De Florentijnen Gentile da Fabriano en Beato Angelico, die nog volop in de Internationale Gotiek schilderen, kijken dan toch ook met een scheef oog naar de nieuwe ontwikkelingen: correcte anatomische en perspectivische weergave. De Internationale Gotiek in Florence is combinatie van dat rijke, blinkende met het gedetailleerde, én aangevuld met Renaissance hints. 

Tentoonstelling: 'Bagliori dorati. Il gotico internazionale a Firenze´
Uffizi, Florence, tot 4 november

 

Wendy Fossen is kunsthistorica.