´Caravaggio, een leven tussen licht en duisternis´ van schrijver Andrew Graham-Dixon

De biografie ´Caravaggio´ laat zich op twee manieren lezen: als een kunstnaslagwerk en als een levendig geschiedenisboek over Milaan, Rome en Napels rond 1600, met in de hoofdrol een schilder die een roerig leven leidde.

Wie het boek leest als kunstliefhebber kan zijn hart ophalen aan de vele analyses van het werk van Caravaggio die het boek rijk  is. De beschrijvingen van auteur Andrew Graham-Dixon voegen zonder twijfel een dimensie toe aan de mensen en scènes die Caravaggio heeft geschilderd. 

Graham-Dixon laat zien dat Caravaggio elementen uit het werk van Michelangelo gebruikte en op zijn eigen wijze modelleerde, zoals de hand van Adam op Michelangelo´s schilderij 'De schepping van Adam'. Caravaggio gebruikte de hand op zijn eigen manier in 'De roeping van Mattheüs'.

Graham-Dixon geeft ook heldere uitleg bij de mensen die Caravaggio portretteerde, wie het waren en waarom het voor zijn tijd bijzonder was dat Caravaggio nederige pelgrims schilderde in vieze kleren terwijl zij een visioen van de 'Madonna en het Kind' aanschouwden. 

Geraffineerde belediging

De allermooiste anekdote is misschien wel de geraffineerde belediging die Caravaggio bedacht om uiting te geven aan zijn minachting voor de ‘smakeloze pracht’ van zijn rivaal Annibale Carraci. Beide kunstenaars schilderden een werk voor de Cerasi kapel in de Santa Maria del Popolo in Rome. Carracci’s altaarstuk 'Tenhemelopneming van Maria' was er een van geïdealiseerde schoonheid en prachtige kleuren. 'De bekering van Paulus' van Caravaggio benadrukt juist dat het leven van Christus en zijn volgelingen rijk noch glorieus was. Op subtiele wijze – door de billen van het paard van Paulus nadrukkelijk te keren naar de Tenhemelopneming, krijgt Carracci van Caravaggio een trap na. Ik had deze biografie graag gelezen voordat ik in Rome het werk van Caravaggio zag. 

Omdat het werk zo omvangrijk is, bevat het boek zeker ook een aantal passages, details en aannames die voor de wetenschappers die onderzoek doen naar Caravaggio waarschijnlijk goed te verteren zijn, maar waar de gemiddelde lezer op afhaakt. De hele (wetenschappelijke) discussie dat de schilder omniseksueel zou zijn (aldus de auteur), is daar voor mij een voorbeeld van. Verschillende wetenschappers houden er verschillende meningen op na en gezien het beschikbare bronnenmateriaal zal de waarheid wellicht nooit helemaal aan het licht komen.

'Caravaggio' is een levendig geschiedenisboek over Milaan, Rome en Napels rond 1600, met in de hoofdrol een schilder die een roerig leven leidde

Tweede boek

Dan het tweede boek binnen deze biografie: de geschiedenis van Milaan, Rome en Napels gezien door de ogen van Caravaggio. Graham-Dixon kan terugvallen op tal van bronnen uit de 16e en 17e eeuw om het leven van Caravaggio te reconstrueren. En voor een belangrijk deel is dat ook al wel gedaan door andere wetenschappers. Maar voor wie het werk van Caravaggio heeft gezien, maar zich verder nooit tot in detail verdiept heeft in de schilder is deze biografie een overzichtelijk en op het oog bijzonder volledig vertrekpunt.

Het lukt Graham-Dixon om van Caravaggio als het ware een gids te maken die je mee terugneemt naar zijn tijd. De schilder laat je de mensen ontmoeten die er toe doen (de Medici-familie, kardinalen, zijn beschermheren), maar ook de courtisannes die voor hem poseren. Hij neemt je mee uit eten (artisjokharten) en introduceert je in de kunstenaarsscene en terwijl je naast hem loopt trekt hij zijn zwaard om een vete uit te vechten waarbij hij zijn tegenstander vermoordt. 

En passant loop je ook de Nederlandse schilder Karel van Mander tegen het lijf, die op dat moment (1595-1599) in Rome werkte. Oogstrelend noemt die het werk van Caravaggio, al is de schilder volgens Mander ook ‘altijd klaar om op de vuist te gaan of ruzie te zoeken, zodat het zeer moeilijk is om met hem om te gaan’.

De beschrijvingen zijn levendig en aan het eind van het boek – als de dood van de schilder nadert – zelfs spannend. Eigenlijk het enige dat dit boek ontbeert, is bewegend beeld. Tijd om de films [film 1 & film 2] over het leven van Caravaggio te bekijken.