Historica en Italië-kenner Lotje Lomme sprak voor italiëplein met de Siciliaanse polticoloog Rosario Scandurra over de maffia. Scandurra legt uit wat je moet weten om de politieke tak van de maffia te kunnen begrijpen. Als je wilt weten wat het woord maffia betekent en waar het vandaan komt, check dan even deel I van het interview met Scandurra over de maffia.

Interview met de Siciliaanse polticoloog Rosario Scandurra over de maffia

Maffia: een flexibel begrip

Wat moet je weten om de politieke tak van de maffia te kunnen begrijpen?

Scandurra: 'Belangrijk is dat de maffia een flexibel begrip is, dat zich vormt naar omstandigheden van de omgeving. De maffia maakt economisch winst door politieke functies te bezetten en zo macht uit te oefenen. Ze heeft wortels in een sociale omgeving, controleert illegale markten en beïnvloedt de legale markt. Dit gebeurt door middel van geweld, maar er zijn ook andere manieren om sociale solidariteit en burgerlijke gehoorzaamheid te omzeilen. De maffia heeft dus ook sociale en culturele facetten.

De maffia is een systeem?

'De term 'maffia' wordt vaak gebruikt als economisch hanteerbare term door een elite, die haar positie soms bedreigd ziet, zowel economisch als politiek. Als je de maffia reduceert tot slechts een criminele factor, dan kan je haar niet bestrijden. Het is een systeem, met sociale, economische, politieke en culturele facetten. De beste manier om het systeem te begrijpen is wellicht door de schrijver Leonardo Sciascia te lezen. Zijn boek De dag van de uil beschrijft het heel goed. De maffia beïnvloedt ook verkiezingen. In een ander boek, De context, schrijft Sciascia over die politieke invloed van de maffia in Italië:

'… een land waar geen ideëen meer zijn, waar heersers worden uitgelachen, waar dagelijks verkondigde , verklaarde en uitgeroepen ideologieen belachelijk worden gemaakt, worden gereduceert tot beleid in een machtsspel. Het licht, de kleuren, de ongevallen, de details kunnen siciliaans zijn, maar uiteindelijk is het een fabel over de macht in de wereld, over de macht die vervalt in een ondoordringbare schakeling van gebeurtenissen, die we als maffioso kunnen bestempelen.'

 

Kun je ons een voorbeeld geven van een actuele maffia-zaak uit Sicilië en het ons uitleggen?

'Op dit moment loopt er nog steeds een zaak tegen politici uit de jaren '90 die banden onderhielden met de maffia. (Begin jaren '90 was er de operatie 'Schone Handen' die schoon schip moest maken in Italie. De maffia reageerde sterk op deze aanval, met aanslagen zoals op Falcone, en bommen in Florence, Rome en Milaan). Het is uitzonderlijk dat in een democratische staat politici banden hebben met maffiosi. Dit is slechts één voorbeeld, maar de jaren '90 waren heel belangrijk en het is nog steeds niet geheel duidelijk wat er nou precies is gebeurd en wat er nu gebeurt. Men krijgt er maar moeilijk vat op.'

Antimaffiabewegingen
'Kort geleden is Rosario Crocetta, een bekende antimaffiafiguur, gekozen als gouverneur van Sicilië. Dit is een belangrijke gebeurtenis. Hoewel ik niet teveel vertrouw op individuen en meer geloof in een maatschappelijke verandering, zou het vorm kunnen geven aan een politiek-institutionele vernieuwing op alle niveaus. Alle antimaffiabewegingen op Sicilië komen voort uit de gebeurtenissen na de aanslagen in 1992/93. Alle doden zijn gevallen in die jaren, de periode die de' Siciliaanse Lente' wordt genoemd. Laten we hopen dat die dagen in ons geheugen gegrift blijven en dat er voor het in levend houden van die beweging niet meer doden hoeven te vallen.'