Als de oorsprong van de maffia ligt in het feit dat mensen behoefte hebben om zelf hun macht te organiseren waar die voortdurend in wisselende handen ligt, dan is het niet vreemd dat Sicilië en Zuid-Italië het thuisland zijn van maffia, camorra en ’n drangheta. Grieken, Romeinen, Longobarden, Byzantijnen, moslims, Noormannen, Het Heilige Roomse Rijk, Venetianen, de paus; allen deden nog vóór het eind van de Middeleeuwen aanspraak op het vruchtbare gebied. Hoewel Zuid-Italië nu veelal bekend staat als het arme broertje van het noorden (met welvarende steden als Milaan, Verona en Bergamo), was het ééns de leverancier van de meest dure en gewilde producten. 

Catania, Sicilië, 2007

Een man op straat in Catania, Sicilië, 2007. Foto: Stefano Mortellaro

Sicilië en Zuid-Italië

In de 12e eeuw landden de Noormannen (Vikingen) op Sicilië en in Zuid-Italië. Ze bouwden daar, in het warme en vochtige land aan de Middellandse Zee van olijven, druiven en citroenen een imperium op. De roodharigen vielen uiteraard niet bij iedereen in de smaak. Zelfs niet toen één van hen, Frederik de II (1194 – 1250), pretenties had om de regio te verheffen door zichzelf als troonpretendent te profileren als keizer van het Heilige Roomse Rijk, het grootste rijk in Middeleeuws Europa. Veel Sicilianen en Zuid-Italianen zagen de in Puglia geboren Frederik als een intrigant en terwijl de in Puglia geboren Noorman keizer werd, bereidden zij een opstand voor.

Siciliaanse mannen op straat, 2005

Siciliaanse mannen op straat. Foto: miss karen

La famiglia
Zo blijkt maar dat de Sicilianen en Zuid-Italianen hun zaakjes het liefste zelf regelden. De familie was daarbij erg belangrijk voor het Italiaanse land. Veel hangt in deze periode van families af, dat was de wijze waarop macht werd georganiseerd. Erfopvolging verliep in verschillende gegoede Europese families, van vader op zoon. De Hohenstaufen, de Altavilla’s. Maar uiteraard waren er ook bastaardzonen, politiek gearrangeerde huwelijken, zijtakken van de familie met honger naar macht en andere destabilerende factoren. Maar in die chaos zocht men toch ook weer altijd naar de basisstructuur van familie om de macht weer op de kaart te zetten.

Heersers uit het verleden
Hierbij geldt voor de Zuid-Italianen dat zij zich altijd zullen identificeren met de heersers uit hun verleden, maar wel zoals het hen uitkomt. Als de overheid kortingen op de wetenschap aankondigt, zal de Napoletaan klagen dat de ‘grote Siciliaanse traditie van Frederik II’ teniet wordt gedaan. Dan is Frederik II weer één van hen. Ik hoor ook regelmatig een Siciliaan zichzelf een ‘Arabier’ noemen, of ‘noord-afrikaan’. De Sicilianen waren ooit Moors en maakten deel uit van een Afrikaans rijk. De macht in Rome is nu allesbehalve pro-arabisch of pro-noordafrikaans is (ondanks een laatste vriendschap met Khadaffi en Berlusconi). Het zijn geuzennamen uit hun verleden.  En een geuzennnaam draag je met trots.

De Martorana kerk in Palermo (Sicilie)

Interieur van de Martorana kerk in Palermo (Sicilie)

Martorana kerk in Palermo

Een plek waar veel van die Arabisch, Byzantijns en Katholieke elementen samenkomen in Sicilië, is in de Martorana kerk in Palermo uit 1143 (volledige naam: Santa Maria dell'Ammiraglio).
 

Lotje Lomme is historica, Italiëkenner en blogger voor italiëplein